Talathi to Nayab Tahsildar Promotion 2026 – शासनाने महसूल विभागाचा नवीन आकृतिबंध तयार केला असून नियुक्तीच्या नियमांतही सुधारणा केली आहे. आता यात आणखी बदल करण्यात येणार आहे. यानुसार तलाठी संवर्गातील कर्मचाऱ्यांना विभागीय स्पर्धेच्या माध्यमातून थेट नायब तहसीलदार पदावर नियुक्ती देण्यात येईल. तसा प्रस्ताव शासनाच्या विचाराधीन असून मुंबईत एक बैठकही झाली. परंतु यात लिपिक संवर्गाचा समावेश नसल्याने कर्मचाऱ्यांमध्ये नाराजी आहे. त्यांनाही याचा लाभ देण्याची मागणी होत आहे. महसूल सेवेतील तलाठी हा महत्त्वाचा घटक आहे. नैसर्गिक आपत्तीचे पंचनामे करण्यापासून योजना नागरिकांपर्यंत पोहचण्याची मोठी जबाबदारी त्यांच्यावर असते. सध्या तलाठ्यांना मंडळ अधिकारी पदानंतर नायब तहसीलदावर पदोन्नती देण्यात येते. परंतु आता विभागीय स्पर्धेच्या माध्यमातून त्यांना थेट नायब तहसीलदार पदावर नियुक्ती देण्याचा विचार सुरू आहे.

महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागाने प्रशासकीय कार्यपद्धतीत सुधारणा करण्यासाठी नवीन आकृतिबंध तयार केला असून, या अंतर्गत नियुक्ती व पदोन्नतीच्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. या नवीन प्रस्तावानुसार, आता महसूल विभागातील तलाठी संवर्गातील कर्मचाऱ्यांना विभागीय स्पर्धेच्या माध्यमातून थेट ‘नायब तहसीलदार’ (Nayab Tehsildar) पदावर नियुक्ती देण्याचा अत्यंत महत्त्वाचा विचार शासनाच्या स्तरावर सुरू आहे. अलीकडेच मुंबईत झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत या मुद्द्यावर सविस्तर चर्चा करण्यात आली असून, लवकरच यावर अंतिम निर्णय अपेक्षित आहे.

महसूल व्यवस्थेमध्ये ‘तलाठी’ हा तळागाळातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि कणा मानला जाणारा घटक आहे. गाव पातळीवर शेतजमीन महसूल गोळा करण्यापासून ते नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी नुकसानीचे पंचनामे करणे, विविध शासकीय योजना तळागाळातील नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे, आणि कायदा व सुव्यवस्था राखण्यात प्रशासनाला मदत करणे यांसारख्या मोठ्या जबाबदाऱ्या तलाठ्यांवर असतात. सध्याच्या नियमांनुसार, तलाठ्याला प्रथम ‘मंडळ अधिकारी’ (Circle Officer) म्हणून पदोन्नती मिळते आणि त्यानंतर बऱ्याच कालावधीनंतर नायब तहसीलदार पदावर बढती मिळण्याचा मार्ग सुकर होतो. परंतु, नव्या प्रस्तावामुळे पात्र आणि होतकरू तलाठ्यांना विभागीय स्पर्धा परीक्षेच्या माध्यमातून थेट नायब तहसीलदार पदावर झेप घेण्याची मोठी संधी उपलब्ध होणार आहे. यामुळे महसूल कर्मचाऱ्यांच्या करिअर प्रगतीला नवी गती मिळण्याची शक्यता आहे.

वेतन संरचना, पदनिहाय कार्य व लिपिक वर्गाची भूमिका
या बदलांमुळे तलाठी ते नायब तहसीलदार पदावरील बदलामध्ये वेतनामध्येही लक्षणीय वाढ होणार आहे. सामान्यतः महसूल विभागात तलाठी हे पद वेतन श्रेणी एस-८ (मूलभूत वेतन अंदाजे २५,५०० ते ८१,१00 रुपये) मधील असून, महागाई भत्ता व इतर भत्त्यांसह त्यांना चांगला पगार मिळतो. मात्र, जेव्हा स्पर्धा परीक्षेच्या माध्यमातून थेट नायब तहसीलदार पदावर नियुक्ती मिळेल, तेव्हा हे पद वेतन श्रेणी एस-१४ (मूलभूत वेतन अंदाजे ३८,६०० ते १,२२,८00 रुपये किंवा त्याहून अधिक, नियमांनुसार) अंतर्गत येते. त्यामुळे वेतनामध्ये मोठी आर्थिक वाढ होणार असून, जबाबदारीच्या पातळीवरही मोठा बदल होईल. नायब तहसीलदार पदावर रुजू झाल्यानंतर त्यांना तहसील कार्यालयात महसूल विषयक न्यायदान, उप-विभागीय व जिल्हा स्तरावरील अहवाल सादर करणे, आपत्ती व्यवस्थापन नियंत्रण, तसेच विविध प्रशासकीय व महसुली कागदपत्रांची पडताळणी व स्वाक्षरी अधिकार यांसारखी उच्चस्तरीय कर्तव्ये पार पाडावी लागतात.

दरम्यान, या सुधारणांच्या प्रक्रियेत लिपिक (Clerk-Typist) संवर्गाचा समावेश करण्यात आलेला नाही, त्यामुळे महसूल विभागातील लिपिक वर्गामध्ये मोठी नाराजी पसरली आहे. लिपिक वर्ग देखील प्रशासनाचा कणा असून, दफ्तर सांभाळणे आणि कागदपत्रांची पूर्तता करण्यात त्यांची भूमिका महत्त्वाची असते. त्यामुळे, ज्याप्रमाणे तलाठ्यांना थेट नायब तहसीलदार पदाची संधी देण्याचा विचार सुरू आहे, त्याचप्रमाणे लिपिक संवर्गातील पात्र कर्मचाऱ्यांनाही या विभागीय स्पर्धेचा आणि लाभाचा भाग बनवावे, अशी जोरदार मागणी विविध कर्मचारी संघटनांकडून केली जात आहे. शासनाने यावर सकारात्मक विचार करून सर्वसमावेशक निर्णय घेतल्यास महसूल विभागातील सर्वच घटकांचे मनोधैर्य उंचावण्यास मदत होईल.