MPSC सहायक रासायनिक विश्लेषक अभ्यासक्रम 2026: Chemistry च्या ‘या’ विषयांवर असेल भर | MPSC Assistant Chemical Analyser Syllabus

MPSC Assistant Chemical Analyser Syllabus 2026

MPSC Assistant Chemical Analyser Syllabus: सहायक रासायनिक विश्लेषक (Assistant Chemical Analyser) पदाची भरती न्यायसहायक वैज्ञानिक प्रयोगशाळा संचालनालय, सामान्य राज्य सेवा, गट-ब, गृह विभाग अंतर्गत केली जाते. या पदासाठी निवड प्रक्रियेत 200 गुणांची लेखी परीक्षा आणि 50 गुणांची मुलाखत असे दोन टप्पे आहेत. लेखी परीक्षा 100 वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्नांची असून परीक्षेसाठी 1 तासाचा कालावधी दिला जातो. प्रश्नपत्रिकेचा दर्जा पदव्युत्तर पदवी स्तराचा असून माध्यम इंग्रजी आहे. परीक्षेत चुकीच्या उत्तरासाठी 1/4 नकारात्मक गुणदान लागू आहे. अभ्यासक्रमामध्ये Analytical Chemistry, Inorganic Chemistry, Organic Chemistry आणि Biochemistry यांसह विविध Spectroscopy, Chromatography, Molecular Biology, Forensic Sample Analysis आणि Analytical Techniques या विषयांचा समावेश आहे. अंतिम गुणवत्ता यादी लेखी परीक्षा व मुलाखतीतील एकत्रित गुणांच्या आधारे तयार केली जाईल.

Assistant Chemical Analyser Syllabus & Exam Pattern 2026

सहायक रासायनिक विश्लेषक, न्यायसहायक वैज्ञानिक प्रयोगशाळा संचालनालय, सामान्य राज्य सेवा, गट-ब या पदासाठी निवड प्रक्रिया लेखी परीक्षा आणि मुलाखत या दोन टप्प्यांमध्ये होणार आहे. लेखी परीक्षा एकूण 200 गुणांची असून त्यानंतर 50 गुणांची मुलाखत घेतली जाईल. परीक्षेतील प्रश्न पदाच्या कर्तव्ये व जबाबदाऱ्या तसेच विभागाशी संबंधित विषयांवर आधारित असतील.

MPSC Assistant Chemical Analyser Exam Pattern 2026

MPSC Assistant Chemical Analyser Negative Marking

• प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी त्या प्रश्नाच्या गुणांपैकी 25% किंवा 1/4 गुण एकूण गुणांमधून वजा केले जातील.
• एखाद्या प्रश्नाला एकापेक्षा अधिक उत्तरे दिल्यास ते उत्तर चुकीचे मानले जाईल आणि 1/4 नकारात्मक गुणदान लागू होईल.
• उत्तरपत्रिकेत आवश्यक पद्धतीने पूर्ण वर्तुळ चिन्हांकित न केलेले उत्तर चुकीचे मानले जाईल.
• एखादा प्रश्न अनुत्तरित ठेवल्यास त्यासाठी नकारात्मक गुणदान लागू होणार नाही.
• अंतिम गुणांची बेरीज अपूर्णांकात आली तरी ती अपूर्णांकातच ग्राह्य धरली जाईल.

MPSC Assistant Chemical Analyser Selection Process

अंतिम गुणवत्ता यादी वस्तुनिष्ठ लेखी परीक्षेत मिळालेले गुण आणि मुलाखतीतील गुण यांच्या एकत्रित गुणांच्या आधारे तयार केली जाईल.

MPSC Assistant Chemical Analyser Syllabus 2026

लेखी परीक्षेचा अभ्यासक्रम मुख्यतः विभागाशी व पदाच्या कर्तव्य व जबाबदाऱ्यांशी संबंधित घटकांवर आधारित आहे. अभ्यासक्रमामध्ये Analytical Chemistry, Inorganic Chemistry, Organic Chemistry आणि Biochemistry मधील विविध विश्लेषणात्मक तंत्रांचा समावेश आहे.

1. Analytical Chemistry

a) Basic Aspects

• Sampling – Solid, Liquid and Gas
• Molecular Weight आणि Equivalent Weight
• Molarity, Molality आणि Normality
• Solution Preparation – w/w, w/v आणि v/v
• Mole Concept
• Concentration
• PPM, PPB आणि PPT
• Calibration आणि Validation
• Calibration Curve
• Regression Analysis
• External Standard आणि Internal Standard
• Standard Addition Method

b) Statistical Treatment of Results

• Accuracy, Precision आणि Sensitivity
• Detection Limit
• Errors आणि त्यांचे प्रकार
• Mean आणि Median
• Standard Deviation आणि Relative Standard Deviation
• Gaussian Curve
• T-Test आणि F-Test
• Confidence Interval
• Analytical Methods Selection Criteria
• Accuracy, Precision, Sensitivity, Selectivity आणि Specificity

c) Titrimetry

• Acid-Base Titration
• Complexometric Titration
• Redox Titration
• Precipitation Titration
• Primary Standard आणि Secondary Standard
• Potentiometric Titration
• Conductometric Titration आणि त्यांचे उपयोग

d) Gravimetric and Thermogravimetric Analysis

• Precipitation
• Gravimetric Analysis मध्ये वापरले जाणारे विविध Precipitants
• Precipitation साठी आवश्यक pH
• Quantitative Analysis
• Thermogravimetric Analysis
• Mass Spectrometry – Qualitative आणि Quantitative Analysis
• Numerical Problems

e) Separation Techniques

• Extraction
• Vacuum Distillation
• Steam Distillation
• Fractional Distillation
• Purification आणि Identification of Substances

2. Analytical Techniques in Inorganic Chemistry

a) Atomic Spectroscopy and Chromatography

• Inorganic Sample Analysis
• Atomic Absorption Spectroscopy
• Atomic Emission Spectroscopy
• ICP-AES आणि ICP-MS
• UV-Visible Spectroscopy
• Qualitative आणि Quantitative Analysis
• Job’s Method
• Applications of Spectroscopic Techniques
• Ion Exchange Chromatography
• Inorganic Cations आणि Anions चे Analysis

b) Microscopy for Inorganic Sample Analysis

• Trace आणि Heavy Metal Analysis
• Glass, Soil आणि Liquid Samples Analysis
• Scanning Electron Microscopy (SEM)
• Energy Dispersive Spectroscopy (EDS)

c) Electroanalytical Techniques

• Coulometry आणि त्याचे प्रकार
• Amperometry
• Voltammetry
• Cyclic Voltammetry
• Stripping Voltammetry
• Polarography

3. Analytical Techniques in Organic Chemistry

a) Spectroscopy

• UV-Visible Spectroscopy – Theory and Applications
• IR / FTIR Spectroscopy
• Raman Spectroscopy
• NMR Spectroscopy
• Mass Spectrometry
• Interpretation of Spectra
• Structure Elucidation

b) Separation Techniques

• TLC – Thin Layer Chromatography
• HPTLC
• GC – Gas Chromatography
• GC-MS
• LC-MS
• HRMS
• Column Chromatography
• Paper Chromatography
• HPLC
• Ion Exchange Chromatography
• Adsorption Chromatography
• Normal Phase आणि Reverse Phase Chromatography
• Solid Phase Extraction

c) Organic Analysis

• Pharmaceutical Drugs
• Narcotic Drugs
• Psychotropic Substances
• Alcohol Estimation
• Petroleum Products
• Paints आणि Dyes
• Rubber आणि Plastic
• Fibres
• Organic Poisons
• Insecticides, Pesticides आणि Herbicides

4. Analytical Techniques in Biochemistry

a) Biomolecules

• Carbohydrates – Structure, Functions आणि Estimation
• Lipids – Structure, Functions आणि Estimation
• Proteins – Structure, Functions आणि Estimation
• Nucleic Acids
• Biological Buffers

b) Molecular Biology

• DNA Isolation
• DNA Quantification
• PCR
• RT-PCR
• RFLP
• ELISA
• RIA – Radio Immuno Assay
• Antigen-Antibody Reactions

c) Separation Techniques

• SDS-PAGE
• One-Dimensional PAGE
• Two-Dimensional Electrophoresis
• Isoelectric Focusing
• Gel Filtration Chromatography
• Affinity Chromatography
• High Voltage Electrophoresis
• Agarose Electrophoresis
• Capillary Electrophoresis

d) Isotope Tracer Technique

• Basic Concepts
• Principles
• Advantages आणि Limitations
• Applications in Biochemistry

e) Enzymes

• Enzyme Classification
• Isoenzymes
• DNA Polymerase
• Basic Enzyme Kinetics

f) Blood, Body Fluids and Hair Examination

• Human आणि Animal Blood Examination
• Blood Group System
• Semen Examination
• Saliva Examination
• Urine Examination
• Hair Examination
• Sweat Examination
• Biological Stains
• Biological Samples चे Preservation

MPSC Assistant Chemical Analyser Exam – Important Points

टीप: Assistant Chemical Analyser पदाची परीक्षा ही पदव्युत्तर पदवी स्तराची असून अभ्यासक्रमामध्ये Analytical Chemistry, Inorganic Chemistry, Organic Chemistry आणि Biochemistry या प्रमुख विषयांतील विश्लेषणात्मक पद्धती, उपकरणे, प्रयोगशाळा तंत्रज्ञान आणि त्यांचे उपयोग यांना महत्त्व दिले आहे. त्यामुळे उमेदवारांनी मूलभूत संकल्पनांसोबतच विविध Analytical Techniques, Spectroscopy, Chromatography आणि Forensic Sample Analysis यांचा सखोल अभ्यास करणे महत्त्वाचे आहे.

Download MPSC Assistant Chemical Analyser Syllabus PDF